VIA REGIA – HISTORYCZNA DROGA KRÓLEWSKA

Czym się różni peczenica od Kamenzer Wurst? Gdzie znajduje się najstarszy kościół symultaniczny, a gdzie największy na świecie kościół szachulcowy? Czy pierniki z Pulsnitz można serwować na talerzu z Bolesławca? Czy wulkany pomagają znaleźć drogę? Co to jest „przysłup”?

Odpowiedzi na te pytania leżą na skraju drogi, w cieniu powulkanicznego stożka, gdzieś między Odrą i Łabą. Trzeba tylko na tę starą drogę wyruszyć. Nie trzeba się spieszyć – odpowiedzi czekają, by je znaleźć, odkryć, poznać i – przekazać dalej. Bo to droga szczególna – Droga Królewska, Via Regia.
Przez wieki na wąskim pasie ziemi między stromymi stokami Sudetów oraz bagnistymi lasami Łużyc spotykali się wędrowcy, kupcy, artyści, pielgrzymi, żołnierze, osadnicy i niespokojne duchy, z których wielu uznało, że tu im będzie dobrze żyć.

Tak powstał niezwykły obszar, gdzie od tysiąca lat spotykają się Niemcy, Polacy, Serbołużyczanie, Czesi, przybysze z Turyngii i Podola, z Frankonii i Bośni, znad Wołgi i z Grecji. A łączy ich droga. Choć Wysoka Droga prowadziła z Rusi aż po Hiszpanię, to właśnie tu, między Odrą i Łabą najłatwiej dostrzec, na ile ruch jest w stanie stworzyć coś stałego, o ile nie zabraknie otwartości, życzliwości, szacunku dla historii i radości z każdej danej chwili. O ile uszanujemy przyrodę, która pozwala nam się w niej rozgościć.

Znajdźmy więc swoje miejsce w drodze. Wśród śladów tych, którzy szli tędy przed nami. Bo droga każdemu daje szansę oraz łączy. Wyrasta z przyrody i z ducha, wymaga aktywności, tworzy kulturę, krzepnie w architekturze i dziełach sztuki..

A zatem … w drogę !
Poznaj i odkryj skarby natury i kultury Krainy Via Regia!

VIA REGIA JAKIEJ NIE ZNACIE

Via Regia, Droga Królewska, jeden z najważniejszych szlaków handlowych średniowiecznej Europy i jedna z głównych nitek Szlaku Świętego Jakuba, dziś przeżywa swój renesans. Miasta Via Regia leżące na granicy Dolnego Śląska i Górnych Łużyc, na skraju Polski i Niemiec, kryją skarby kultury. Złotoryja, Bolesławiec i Zgorzelec po polskiej stronie, czy Gorlitz i Bautzen tuż za Nysą Łużycką, to miasta będące żelaznymi punktami programu każdej wędrówki po Via Regia. Warto jednak zaryzykować przystanki mniej oczywiste, a być może ze zdumieniem odkryjecie Via Regię jakiej nie znacie.

Lubomierz – pomost między wiekami

Przy trakcie prowadzącym z Jeleniej Góry w kierunku Gryfowa i Górnych Łużyc w XIII wieku powstała osada, od początku należąca do klasztoru benedyktynek w Lubomierzu. Sudeckie płótna, które tutaj w późniejszych wiekach wyrabiano i którymi handlowano, pobliską Via Regia transportowano do dalekich krain.

Lubomierz zachwyci tych, którzy celebrują niespieszny czas, tropią historię, zabytki sztuki i… bohaterów szklanego ekranu. Historyczny Lubomierz to przede wszystkim monumentalny kościół pw. Wniebowzięcia NMP i św. Maternusa. Wzorowany na rzymskim Gesu, jest prawdziwą perełką dojrzałego baroku. W budynku dawnego klasztoru można zwiedzić Muzeum Habitu.

Miejscem, które łączy przeszłość Lubomierza z najnowszą jego historią, jest Dom Płócienników. Renesansowa budowla z oryginalnym szesnastowiecznym układem przestrzennym, przenosi nas w czasy, kiedy Lubomierz prosperował dzięki działalności lniarskiej. Budynek przechowuje „skarby Kargula i Pawlaka”. Bohaterowie słynnej komedii „Sami swoi” Sylwestra Chęcińskiego nieprzypadkowo mają tutaj swoje wizerunki i „ulubione trofea”. Czas zatrzymał się obok filmowego spornego płotu, podwórka i domu z obrazkiem św. Antoniego. Zanim wędrowcy wyruszą znów na Via Regia, mogą przysiąść na krześle, które towarzyszyło pierwszemu pokazowi komedii „Sami Swoi”

Kamienice z podcieniami na lubomierskim Rynku były znakomitą scenerią do filmowej opowieści. Dziś są sceną dla Ogólnopolskiego Festiwalu Filmów Komediowych, który każdego roku, w lipcu, przyspiesza rytm życia mieszkańców małego miasteczka.

Gryfów Śląski – śladami Schaffgotschów

Położony na granicy Śląska i Łużyc Gryfów Śląski w XVI wieku był ważnym ośrodkiem tkactwa oraz produkcji adamaszku. Miasteczko koniecznie trzeba dziś odwiedzić choćby tylko dla jednego punktu programu – Kościoła p.w. św. Jadwigi. Znajdujące się w środku renesansowe dzieło Hansa Klintscha z Pirny: piaskowcowe mauzoleum hrabiowskiej rodziny Schaffgotschów, nawet laików sztuki przyprawia o dreszcz emocji. Miłośnicy sztuki renesansowej mogą w kościele podziwiać także powstały w roku 1606 ołtarz z otwieranymi skrzydłami.

Pomiędzy Königsbrück a Klasztorem St. Marienstern

Königsbrück, którego historia sięga XIII wieku, wabi turystów pokaźnym rynkiem i odrestaurowanymi kamienicami mieszczańskimi. Warto spojrzeć na miasteczko z wieży Kościoła Głównego, która góruje nad Konigsbruck od 1709 roku. To typowe niewielkie miasteczko saksońskie kryje w sobie jeszcze jedną niespodziankę. Kolekcja modeli architektonicznych Via Regia, którą można zwiedzać w pracowni Am Schlosspark, daje pogląd na perełki kulturowe Via Regia. Charakterystyczne obiekty powstają tu w skali 1:25. Opowiedziana w mikroskali wielka historia Europy porusza wyobraźnię każdego wędrowcy.

Po dawce zabytków na wyciągnięcie ręki, czas na dzieła w rozmiarach XXL. Wybór pada na Kamenz.

„Mała miejscowość nad kamieniem“, bo tak można tłumaczyć nazwę miasta, może pochwalić się wielowiekową historią. Charakterystycznym punktem Kamenz jest zabytkowy rynek z klasycystycznym czerwonym ratuszem. Miejscem, do którego zmierza każdy pielgrzym, jest późnogotycki Kościół Mariacki z misternie wyrzeźbionymi ołtarzami z XV / XVI wieku oraz zabytkowymi organami „Walckera”. Widok z kościelnej wieży wynagradza trud wdrapania się na wysokość 64 metrów! A jednak ukrytym skarbem Kamenz jest… kościół przyklasztorny p.w. św. Anny. To właśnie tutaj od roku 2011 znajduje się Muzeum Sakralne. Główną atrakcją jest pięć okazałych późnogotyckich rzeźbionych ołtarzy z początku XVI wieku. Prezentowane wystawy na temat Franciszkanów w Kamenz i ewangelickich Serbołużyczan opowiadają o kulturze i sacrum przy Via Regia na Górnych Łużycach.

Panschwitz-Kuckau z Klasztorem St. Marienstern będzie godnym zwieńczeniem poznawania perełek Via Regia. Aż trudno uwierzyć, że w opactwie nieprzerwanie od 1248 roku, zgodnie z zasadami św. Benedykta „ora et labora” („módl sie i pracuj”), żyją siostry cysterki. Wędrujący po Via Regia znajdą tutaj nocleg, strawę dla ciała i ducha. W świątyni można podziwiać barokowy ołtarz autorstwa praskich artystów, a w skarbcu cenne przedmioty datowane od XIII wieku. Od maja do października można zwiedzać ogrody przyklasztorne. Ogród dydaktyczny, będący częścią Centrum Żywienia i Ziół Klasztoru St. Marienstern, łączy w sobie „stare” doświadczenia sióst cysterek i najnowszą wiedzę ogrodniczą. Świetne miejsce do nauki dla wszystkich zainteresowanych zdrowym żywieniem, a przy tym ciche i spokojne, sprzyjające zadumie nad wielowiekową historią Europy i wędrowcami przemierzającymi Via Regia

SKARBY KULTURY NA VIA REGIA

Via Regia to marka coraz bardziej rozpoznawalna w Europie i Polsce. Historyczny szlak królewski VIA REGIA, łączący od średniowiecza Hiszpanię z Rosją, wabi bogactwem kulturowym. Miasta Via Regia leżące na styku Dolnego Śląska i Górnych Łużyc, Polski i Niemiec, mają wyjątkowy charakter i niepowtarzalną historię. Bolesławic, Lubań, Lubomierz, Lwówek Śląski, Nowogrodziec, Złotoryja i Zgorzelec, a za Nysą Łużycką choćby Goerlitz, Reichenbach, Weissenberg, Bautzen, Kamenz, Konigsbruck. Od średniowiecza kupcy i pielgrzymi traktowali te miasta jako ważne miejsca na mapie Via Regia. Wspólny produkt turystyczny Krainy na historycznym szlaku daje szansę na ich rozwój. Via Regia proponuje poznawanie skarbów architektury i kultury miast – perełek.

Marką Bolesławca jest ceramika. Stare miasto bogate w zabytki, wiadukt kolejowy należący do najdłuższych tego typu obiektów w Europie, legenda napoleońska i tradycja folku bałkańskiego wciąż żywa za sprawą licznie mieszkających tu reemigrantów, decydują o niepowtarzalności Bolesławca. Bolesławieckie Święto Ceramiki miasto zamienia w targi i warsztaty ceramiczne. Ta największa w Polsce impreza z ceramiką w roli głównej słynie z jeszcze jednej atrakcji – Parady Glinoludów.

O stolicy polskich Górnych Łużyc – Lubaniu – warto pamiętać w kontekście zabytkowych kamienic z ratuszem, poddawanych właśnie rewitalizacji. W ramach projektu „Pozwólmy przemówić zabytkom” historyczne budowle i miejsca opatrzono tabliczkami informacyjnymi. Położenie miasta na styku zejścia szlaków Via Regia z Polski, Czech i Niemiec dokładnie przy Kościele NMP w Lubaniu-Uniegoszcz jest szansą na zainteresowanie pielgrzymów.

Lubomierz przyciąga miłośników sztuki sakralnej i filozofii swojskiej Kargula i Pawlaka, bohaterów słynnej komedii Sylwestra Chęcińskiego. W oryginalnym szesnastowiecznym „Domu Płócienników” można oglądać „filmowe skarby”. Niewielki Lubomierz raz w roku staje się mekką polskiego filmu komediowego za sprawą Ogólnopolskiego Festiwalu Filmów Komediowych.

Marką Lwówka Śląskiego jest agat. Natura duże pokłady tego minerału umieściła właśnie w okolicach Lwówka Śląskiego. Nic dziwnego, że właśnie tutaj organizowana jest największa impreza mineralogiczna w Polsce! Podczas Lwóweckiego Lata Agatowego centrum miasta zamienia się w giełdę i galerię oferującą minerały i skamieniałości świata. Historię miasta najlepiej poznać zasiadając w sali dawnej ławy sądowej lwóweckiego ratusza i zaglądając do sześciometrowego lochu głodowego w wieży. Do wyjątkowych należy sala ślubów w lwóweckim Ratuszu, sala mieszczańska, a w sieni na parterze szesnastowieczne sklepienie władysławowskie, przypisywane nadwornemu architektowi króla czeskiego Wacława.

Nowogrodziec – zwany Miastem Dobrego Garnka – chwali się dziś tradycją garncarstwa. Pierwszy taki warsztat powstał tu w roku 1547. W 1880 roku działało już 38 zakładów garncarskich! Turystów i pielgrzymów przemierzających Via Regia przyciągają zabytki: ruiny klasztoru Magdalenek, Kościół Piotra i Pawła, mury obronne i XVII-wieczny ratusz, czy słup milowy poczty saskiej. Współczesny Nowogrodziec do zaoferowania ma tradycje kulinarne przywiezione przez reemigrantów z terenu byłej Jugosławii, które są kultywowane podczas corocznego Święta Peczenicy. Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Muzyka u Józefa Ignacego Schnabla” przypomina postać niemieckiego kompozytora i organizatora wrocławskiego życia muzycznego, który 264 lata temu urodził się właśnie w Nowogrodźcu.

Złotoryja – miasto złota i średniowiecznego prawa – szczyci się ponad 800-letnią historią. Prawa miejskie Złotoryja uzyskała już w 1211 roku! O wielowiekowej historii zaświadczają obszerne fragmenty XIV – wiecznych murów obronnych z Basztą Kowalską, czy niezwykły Kościół Narodzenia NMP ze studnią wśrodku. Nie tylko historia i prawodawstwo są magnesem przyciągającym turystów. Marką Złotoryi jest złoto oraz Mistrzostwa Polski i Świata w Płukaniu Złota. Dla turystów udostępniono sezonowo podziemną trasę turystyczną w Kopalni Złota Aurelia, wykutej w XVII-wieku pod górą św. Mikołaja.

Zgorzelec, ostatnie miasto po polskiej stronie na szlaku Via Regia, w nowej formie prawnej powstało po 1945. Historyczny Zgorzelec/Goerlitz, rozlokowany na zachodnim brzegu Nysy Łużyckiej, związany był z przeprawą Via Regia. Do dziś widoczny jest przebieg starego traktu, dlatego właśnie tutaj przebiega Ekumeniczny Szlak Pątniczy – saksoński odcinek Drogi św. Jakuba. Współczesny Zgorzelec przyciąga pielgrzymów i turystów Przedmieściem Nyskim i Domem Jakbuba Bohme.

Via Regia przekracza w Zgorzelcu Nysę Łużycką i granicę Polski, ale dla pielgrzymów i turystów nie kończy się przygoda z historyczną drogą. Dalej Via Regia prowadzi wędrowców przez Górne Łużyce, i dalej, aż do Hiszpanii.

SKARBY NATURY NA VIA REGIA

Via Regia to nie tylko jeden z najważniejszych szlaków handlowych średniowiecznej Europy, cenny szlak kulturowy, spotkanie z historią miast przy niej położonych, perełki kultury do odkrycia dla podróżnych. Via Regia to miejsce, gdzie splatają się potęga kultury i natury. Park Krajobrazowy Doliny Bobru, Kraina Wygasłych Wulkanów z magią przyrody Pogórza Kaczawskiego, czy Przełom Kwisy na Pogórzu Izerskim wabią unikatowymi perełkami przyrodniczymi.

Piękną i różnorodną przyrodę na Via Regia można podziwiać podczas pieszych czy rowerowych wędrówek. Amatorom adrenaliny Kraina Via Regia podsuwa rozwiązania sportowe: przemierzanie Borów Dolnośląskich konno, pokonanie Kwisy i Bobru kajakiem, czy Bieg Wygasłych Wulkanów w Złotoryi. Warto jednak historyczny szlak przemierzać niespesznie, najlepiej ufając własnym nogom. Tylko wtedy można poznać i poczuć magię przyrody Krainy Via Regia.

Miasto i okolice Lwówka Śląskiego są piękne o każdej porze roku. Potrafią zaczarować nie tylko historią. Nie trzeba stąd wyruszać w daleką podróż, by znaleźć się w… Szwajcarii. Park Krajobrazowy Doliny Bobru z fantastycznymi formami skalnymi, stromymi ścieżkami i widokami na płynący w dole Bóbr nazywany jest właśnie Szwajcarią Lwówecką. Ciągnąca się aż po Jelenią Górę dolina pełna jest magicznych zakątków i odchodzących od niej wąwozów. Wzdłuż Bobru wyznaczono rowerowy szlak ER-6.

Miłośnikom wypoczynku w ciszy, wśród lasów, ich bogactwa naturalnego, polecamy Bory Dolnośląskie. Pokrywa je sieć znakowanych szlaków pieszych i rowerowych. Od roku 2011 w Borach Dolnośląskich spotkać można coraz więcej zwolenników turystyki konnej. Liczący 59 km długości szlak z Kliczkowa do Bogumiłowa koło Żar połączył kilkanaście stadnin i gospodarstw agroturystycznych tej leśnej krainy. Bory Dolnośląskie przyciągają tych, którzy szukają aktywnego wypoczynku. Uroki Borów nie zamykają się na walorach przyrodniczych. W sercu Borów odkryć można choćby zamek Kliczków. W luksusowych warunkach, poznając historię tych ziem, można zregenerować siły fizyczne po trudach pieszych i rowerowych wędrówek.

Nieopodal szlaku Via Regia Kwisa nabiera miejscami niemal górskiego charakteru i stanowi coraz popularniejszy szlak dla kajakarzy. Między Gryfowem a Leśną rozciąga się jeden z najbardziej urokliwych zakątków ziemi lubańskiej. Przełom rzeki Kwisy w średniowieczu był naturalną granicą między Czechami, Łużycami a Śląskiem. Malownicza okolica zaprasza do wędrówek brzegami najstarszych jezior zaporowych. Oferuje urozmaicone środowisko przyrodnicze, setki kilometrów ścieżek rowerowych, miejsca, gdzie sarny mieszkają w wioskach, a od Gryfowa Śląskiego poczynając, dziesiątki wygasłych wulkanów. Turyści z Europy, którzy tutaj docierają, nie mogą się nadziwić, że są jeszcze nieuregulowane odcinki dzikich rzek, lasy pełne naturalnych bogactw.

Dla amatorów wrażeń ekstremalnych wymarzona będzie Kraina Wygasłych Wulkanów z Ostrzycą Proboszczowicką czyli Śląską Fudżijamą. W średniowieczu tereny te ściągały poszukiwaczy złota i kamieni szlachetnych, dziś wabią kolekcjonerów i zawodowych geologów. Kraina Wygasłych Wulkanów atrakcjami może konkurować z Karkonoszami. Wędrowiec znajdzie tu bazalty, unikalną przyrodę i górki dla wymagających.

Przyroda i atrakcje terenów tuż przy szlaku Via Regia czekają na odkrywców, którzy aktywnie wyruszą na spotkanie z magią natury Via Regia.
Więcej informacji:
www.viaregia.info
www.pogranicze-csb.home.pl
Koordynator projektu Marek Karłowski – tel. 606 395 729
Mail: marek.karlowski@gmail.com