Projekty flagowe dla zintegrowanego rozwoju u progu nowego XX-lecia współpracy na pograniczu polsko-czeskim

W dniu 16.01.2014 r. na Zamku „KSIĄŻ” odbyła się  ciekawa Międzynarodowa Konferencja pod honorowym patronatem Wicepremier, Minister Infrastruktury i Rozwoju Regionalnego, Pani Elżbiety Bieńkowskiej.

Notatkę z konferencji przygotował Leszek Pieczyński.

W założeniu jest to pierwsza część informacji stanowiącej główny szkielet do przemyśleń i wniosków odnoszących się do wywołanych problemów, by nie traktować ich zbyt powierzchownie, ale bardziej rozwinąć wymianę myśli wokół wywołanego konferencją tematu. W tej części chodzi również o identyfikację głównych  „interesariuszy” i uczestników debaty. Fragment dyskusji z Panelu 1. tej wstępnej informacji został przytoczony w celu uzmysłowienia sposobów patrzenia na problemy.

Zrealizowany Program Konferencji podsumowującej 20 lat współpracy:
Otwarcia konferencji, zaplanowanego na godz. 9.30 dokonali;

• Jerzy Tutaj, Członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego (PL)
• Michał Pastvinsky, Dyr. dep. Współpracy z zagr. Min. Środowiska (CZ)
• Maciej Borsa, Dyr. Instytutu Rozwoju Regionalnego (PL)

SESJA I:  Najważniejsze osiągnięcia w XX-leciu współpracy na rzecz rozwoju przestrzennego pogranicza polsko-czeskiego

Sesja została poświęcona podsumowaniu kluczowych działań, przedsięwzięć i projektów realizowanych na pograniczu Polski i Czech, a także przeglądowi i ocenie struktur uraz form współpracy instytucjonalnej w celu wypracowania wskazań dla nowego okresu współpracy na pograniczu.
W sesji głos zabrali;

• Julian Golak (PL, radny Sejmiku WD) oraz Petr Uzel (CZ, były współprzewodniczący Grupy Roboczej ds. Rozwoju Regionalnego Pogranicza Polsko-Czeskiej Komisji Międzynarodowej ds. Współpracy Transgranicznej) nt. „Idee solidarności polsko-czeskiej we współpracy regionów pogranicza”
• Maciej Borsa (PL, Dyr. Inst. Rozw. Regionalnego) nt. „Planowanie i co dalej? Najważniejsze dokumenty planistyczne pogranicza i ich krytyczna ocena.” W wystąpieniu zostały szczegółowo i ciekawie omówione dotychczasowe wspólne polsko-czeskie przedsięwzięcia planistyczne, udokumentowane na specjalnie wydanej płycie przekazanej uczestnikom konferencji
• Iwona Brol (PL, Dyr. dep. Współpracy Terytorialnej, MIR,) nt. „Wspólne pogranicze – wspólne struktury; 20 lat kształtowania się struktur współpracy na pograniczu Polski i Czech”

• Jiri Horaćek (CZ, Instytucja Zarządzająca Programem Współpracy Terytorialnej Rep. Czeska – Polska 2007-2013, Min. Rozw. Regionalnego) nt. „Programy Współpracy Transgranicznej realizowanej w/r EWT, Programu Interreg Polska- Czechy, ocena i wnioski:…

 

SESJA II: Projekty flagowe dla rozwoju przestrzeni  pogranicza polsko-czeskiego ze szczególnym  uwzględnieniem perspektywy lat 2014–2020

W części wprowadzającej Pani Miroslava Piśova’ (CZ, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego) omówiła aktualny stan prac nad kształtem Programu Europejskiej Współpracy Terytorialnej Polska – Republika Czeska na lata 2014-2020, ze szczególnym uwzględnieniem idei projektów flagowych.

PANEL 1: Dziedzictwo kulturowe i wysoka jakość środowiska bazą dla rozwoju turystyki.

Panel dotyczył zagadnień ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego i naturalnego na pograniczu polsko-czeskim w kontekście rozwoju turystyki. Szczególna uwaga poświęcona była zagadnieniom integracji istniejących ofert i produktów turystycznych oraz możliwościom rozwoju wspólnej oferty, zwłaszcza w zakresie turystyki zdrowotnej i uzdrowiskowej, a także turystyki aktywnej.

Moderator: Janusz Korzeń (PL, Redaktor Naczelny Przeglądu Urbanistycznego)

Paneliści:

• Jacek Potocki (PL, Uniwersytet Ekonomiczny Ww, Wydz. w Jeleniej Górze)
• Paweł Skrzywanek  (PL, Dyr. Uzdrowisk Kłodzkich)
• Piotr Mielec (PL, Dyr. Opolskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej)
• Vladimir Odehnal (CZ, Zespół Uzdrowisk Republiki Czeskiej)
• Jan Sobotka (CZ, Burmistrz Miasta Vrchlabi, P-cy Zw. Gmin Karkonoskich)

Pan Paweł Skrzywanek (PL, dyrektor Uzdrowisk Kłodzkich, znany działacz „Solidarności Polsko-Czeskiej” o czeskich korzeniach rodzinnych /Skrzywanek – to Skowronek/), wyraził jeden z bardziej krytycznych poglądów (z którym się niestety zgadzam, stąd przenosząc całe, szczegółowe sprawozdanie do kolejnego e-maila, ten głos z 1 rundy wypowiedzi panelu, przytaczam teraz dla przykładu), nawiązał on do wypowiedzi dyrektora Macieja Borsy z „IRT”, który na wstępie jako jeden z otwierających konferencję wspomniał o normalności jaka ma miejsce dzisiaj w relacjach transgranicznych i ta normalność wyraża się obecnym zmniejszeniem przekroczeń granicy polsko-czeskiej, będąc zdaniem Pana Borsy – przejawem nasycenia.

Trudno się z taką tezą zgodzić, bo to, co obserwujemy, jest bardziej przejawem nie tyle normalności co jednak „OBOJĘTNOŚCI” – stwierdził Pan Skrzywanek. Kiedyś, jak analizujemy to z Henclem (inny działacz Solidarności po stronie czeskiej – panelista I Sesji), nasze pomysły były bardziej ambitne. Powinno być o wiele lepiej. Gdy się patrzy na wypowiedzi polityków czeskich i polskich, to wyraźnie widać obojętność, przykład drogi S8, nie zachowujemy się jako przyjaciele. Dzisiaj brakuje nam ikry (z urzędniczyliśmy). W obu krajach odwróciliśmy się od obywateli. Powinniśmy pamiętać, że im mniej teraz Państwa, a więcej pomysłów obywatelskich w planowanych i realizowanych działaniach, tym lepiej dla rozwoju. Praktycznie już od dawna granica polsko-czeska, formalnie nie istnieje, ale patrząc na szeroko rozumianą infrastrukturę, to mamy do czynienia z infrastrukturą taką, jak wrogich wobec siebie państw.

W końcowej części panelu, uczestnicy na pytanie moderatora odnośnie „projektów flagowych”, o charakterze integrującym i ponad lokalnym, podjęli próbę sformułowania własnych propozycji w ramach prowadzonej dyskusji. Podkreślili potrzebę dokonania inwentaryzacji efektów działań, finansowanych z różnych programów ale ważnych dla obecnego okresu programowania. Chodzi o wykonanie katalogu i na jego tle zastanowienia się, czego nam brakuje, by np. przyciągnąć turystów „ze świata” (szlaki architektury, szlaki biegowe czy rowerowe – łącząc w sposób atrakcyjny już istniejące odcinki i punktowe inwestycje). Istnieje potrzeba weryfikacji i aktualizacji koncepcji „Programowania polsko-pzeskiego”. Projekty flagowe mają mieć niepowtarzalny charakter, jakie w ramach możliwości  tylko jednego partnera nie mogłyby być realizowane i mające charakter sieciowy. Np. po polskiej stronie granicy koncentruje się większość historycznych uzdrowisk jakie powstały w tych rejonach a po stronie czeskiej większość zamków i pałaców oraz ośrodków rehabilitacyjnych – chodzi o to, by to ze sobą powiązać w sieć, tworząc spójną ofertę (30.01.2014 r. Polska Organizacja Turystyczna (POT), organizuje konferencję, której tematem będzie analiza realizowanych projektów, mogących być elementem większego projektu flagowego).
…

Przerwa obiadowa

PANEL 2: Problemy demograficzne a edukacja i rynek pracy.

Panel poświęcony był możliwościom reagowania na negatywne zjawiska demograficzne na obszarze pogranicza polsko-czeskiego, zwłaszcza w kontekście wspierania i rozwoju atrakcyjnej oferty edukacji młodzieży, form kształcenia ustawicznego i zawodowego, rozwoju i stymulowania mobilności na rynku pracy a także rozwoju innowacyjności w oparciu o współpracę ośrodków akademickich na pograniczu.

Moderator, Marian Kachniarz, (PL, Uniwersytet Ekon Ww, wydz. w J. Górze)

Paneliści:

• Waldemar Zadka  (PL, Dyr. dep. Edukacji i Rynku Pracy, UMW Opolskiego)
• Witold Wieczorek (PL, Dep. Współpracy Terytorialnej, MIR)
• Jaroslav Burian (CZ, Uniwersytet Palacki w Ołomuńcu, Wydz. Nauk Przyrodniczych)
• Hynek Orsa’g (CZ, Urząd Kraju Morawsko-Śląskiego, Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TRITIA)

W tej części dyskusji udział wzięli:

– Grzegorz Rychter (PL, Prezes KARR SA), który nawiązując do problemów demografii i zwiększonego bezrobocia występującego w obszarach nadgranicznych praktycznie po obu stronach granicy, zwrócił uwagę na dynamiczne zmiany na rynku pracy, za którymi nie zawsze potrafimy nadążać. Wyrazem tego jest fakt, iż wśród 10 najbardziej obecnie poszukiwanych zawodów, praktycznie 5 z nich, nie było praktycznie znanych i nie istniało w 2000 r. W sytuacji analizowanych obszarów należy się skoncentrować na potrzebach ludzi starszych. Powstają nowe usługi, jakie mogą oferować hotelarze i jest to szansa na stworzenie nowych produktów.

– Jacek Jakubiec (PL, Euroregion „NYSA”), zwrócił uwagę na liczne zabytki na obszarach przygranicznych, które w dużym stopniu nauczyliśmy się odtwarzać i rewitalizować w oparciu o umiejętności lokalnego rzemiosła. Rzemiosło powinno być naszą specjalnością i zaangażowanie w tym kierunku winno poprawić sytuację w zakresie  bezrobocia i je zmniejszyć.

– Leszek Pieczyński (PL, LD BCC) nawiązał do wyjazdu na jedno z ubiegłorocznych posiedzeń KM RPO WD, jakie odbyło się w Dusznikach. Jadąc autobusem w kierunku granicy czeskiej, członkowie KM RPO WD zapoznawali się po drodze z przeglądem inwestycji, dotychczas zrealizowanych w ramach RPO. Mimo niewątpliwych korzyści i efektów ze względu na ich praktycznie „punktowy charakter”, nie odniosłem wrażenia, że podniesiona została tym samym atrakcyjność obszaru. Nic nie wskazywało na jakiś atrakcyjny cel, mogący wzbudzić zainteresowanie turysty czy człowieka ze sfery biznesu. Dotyczy to zarówno samej trasy (szlaku), jak też granicy oraz tego, co może być dla kogoś atrakcyjne, a zlokalizowane bliżej lub dalej od granicy po stronie czeskiej. Z perspektywy mieszkańca Wrocławia nie wydaje się to obszar atrakcyjny do częstych odwiedzin i eksploracji i faktycznie tak chyba jest, gdyż dopiero na miejscu dowiedziałem się, że 40% dochodu do budżetu miejscowości uzdrowiskowych wnoszą mieszkańcy przygranicznych miejscowości po czeskiej stronie. By interes się rozwijał, nie może być jednostronny, stąd też szczególnie ważne jest, by drugiej stronie zapewnić dochody i wspierać w rozwoju. Czy tak jest?

Patrząc na obszary transgraniczne znajdujące się dzisiaj w relatywnie najgorszej sytuacji demograficznej i w zakresie bezrobocia, mimo posiadania tak wspaniałych naturalnych warunków do turystyki oraz przedsięwzięć biznesowych. Jeżeli turystyka i biznes, zgodnie z dotychczasową identyfikacją, priorytetami i stanowić panaceum na wszystkie bolączki, to jeżeli „nic” specjalnie nie zachęca i nie wymusza na tych obszarach, jako w żywej tkance, odpowiedniego „krwiobiegu”, to w naturze taka tkanka, niestety zamiera. Stąd też, kierując się taką filozofią, warto zastosować w ramach pomysłów na „PROJEKTY FLAGOWE” model, inspirowany innowacyjnymi sposobami „zarządzania centrami współczesnych miast” stosowany we Francji i Hiszpanii. Polega on na tym, że zagospodarowanie przestrzeni ulic w centrach miast planuje się w sposób przemyślany jak pasaże w  centrach handlowych, by w naturalny sposób „wymusić” ruch. Temat niewątpliwie ambitny, ale wydaje się to, jedynym racjonalnym podejściem systemowym, by ożywić szlaki transgraniczne i jedynym możliwym póki są jeszcze do wykorzystania na takie cele wzmacniania ponadlokalnej polityki spójności, fundusze europejskie. Biznes i turystyczne atrakcje szlaku muszą ze sobą kooperować tworząc odpowiednią masę krytyczną, by przywrócić naturalny „miastotwórczy” sens, jaki miały dawne szlaki handlowe  przechodzące przez polsko-czeskie granice.
…

PANEL 3: Nowe formy współpracy szansą na zintegrowany rozwój pogranicza.

W ramach panelu dyskutowano potrzeby i możliwości podnoszenia efektywności w zakresie współpracy instytucjonalnej na różnych szczeblach i w różnych sektorach planowania i zarządzania na obszarze pogranicza polsko-czeskiego. Uwagę zwrócono na nowe wyzwania i koncepcje kształtowania współpracy wieloszczeblowej w oparciu o dostępność informacji i partycypację obywatelską.

Myślę, iż można mieć nadzieję, że nawiązane i odnowione kontakty przyniosą korzyści dla współpracy w ramach innych inicjatyw, jak np. zawiązanej na konferencji w Jeleniej Górze inicjatywy klastrowej „Sudecka Sieć Innowacji”.

Panel moderował: Roman Szełemiej (PL, Prezydent M. W-cha)

Paneliści:

• Rafał Prietzel (PL, Wspólny Sekretariat Techniczny PO Współpr. Transgr. Rep. Czeska – Rzeczpospolita Polska 2007-2013,)
• Jan Birke (CZ, Burmistrz Miasta Nachod)
• Radosław Pietuch (PL, Sekretarz Euroregionu Glacensis)
• Branislav Zacharides (CZ, Dyrektor Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej TRITIA)

Dyskusja…

Na zakończenie konferencji dokonano podsumowania, które wraz z szerszym opisem poszczególnych sesji i paneli dyskusyjnych prześlę wraz z linkami do prezentacji, gdy tylko zostaną udostępnione przez organizatorów.

Leszek Pieczyński
Koordynator Rady Doradców LD BCC