W granicie karkonoskim, oprócz kwarcu i skalenia, gołym okiem widoczny jest jeszcze jeden charakterystyczny minerał, wyróżniający się czarną barwą i tabliczkowatym pokrojem. Jest to biotyt, czyli minerał z gromady glinokrzemianów, zaliczany do grupy mik, nazywanych minerałami łyszczykowymi.

Łupek łyszczykowy ze wschodnich Karkonoszy.

Biotyt jest glinokrzemianem potasu, magnezu, żelaza i manganu. Jest dość miękki (twardość 2,5-3 w skali Mohsa), posiada czarną, ciemnobrunatną, czasami wpadającą w zielony odcień, barwę. Kiedy wietrzeje przebarwia się na złoty kolor. Biotyt jest giętki, nieco sprężysty, ale dość łamliwy. Tworzy kryształy o pokroju blaszkowym lub tabliczkowym i w takiej postaci najczęściej można go zobaczyć w granicie karkonoskim. Występuje w wielu skałach magmowych oraz metamorficznych i jest minerałem pospolitym i szeroko rozpowszechnionym na powierzchni naszej planety.

Szliry biotytowe w granicie. Kamieniołom w Michałowicach.

Biotyt w karkonoskim granicie można spotkać również w innej ciekawej postaci, tzw. szlirów biotytowych. Są to ciemne smugi biotytu powstałe podczas jego koncentracji, kiedy granit był jeszcze gorącą magmą. Analizując szliry biotytowe geolodzy mogą odtworzyć kierunki przemieszczania się nieskonsolidowanego jeszcze stopu magmowego. Szliry biotytowe można zobaczyć na powierzchni wielu karkonoskich skałek, m.in. na Pielgrzymach czy Szwedzkich Skałach. Biotyt pojawia się także w innych karkonoskich skałach. Jest jednym z głównych składników gnejsów oraz niektórych łupków łyszczykowych we wschodnich Karkonoszach.

Kolejnym minerałem z grupy mik, którego możemy z powodzeniem szukać w Karkonoszach, jest muskowit. Jest on bliźniaczo podobny do biotytu, z tą różnicą, że muskowit jest bezbarwny, jasnoszary lub jasnobrunatny. Z chemicznego punktu widzenia jest to zasadowy glinokrzemian potasu i glinu. Jest to minerał miękki (2-2,5 w skali Mohsa), giętki i sprężysty. Tworzy kryształy o pokroju tabliczkowych, płytkowym lub krótkosłupkowym. Niektóre osiągają znaczne rozmiary.

Pakiet gęsto ułożonych obok siebie kryształów muskowitu. Krucze Skały w Karpaczu.

Muskowit występuje w kwaśnych skałach magmowych, a także w utworach hydrotermalnych oraz metamorficznych. Często pojawia się w skałach osadowych. Jest minerałem pospolitym i szeroko rozpowszechnionym.

W Karkonoszach muskowit pojawia się najczęściej w pegmatytach. Pospolicie występuje też w skałach metamorficznych – w przypadku niektórych łupków łyszczykowych jest głównym budulcem skały.

Krucze Skały w Karpaczu

Ładnie wykształcone kryształy muskowitu pegmatytowego można znaleźć m.in. na Kruczych Skałach w Karpaczu. Najefektowniejsze występują w formie grubych pakietów zbudowanych z ciasno ułożonych obok siebie kryształów muskowitu.

Roksana Knapik
Karkonoski Park Narodowy

Artykuł ukazał się drukiem w numerze 6/2011