Stan przyrody: w najobszerniejszej jak dotąd analizie rysuje się zróżnicowany obraz siedlisk i gatunków w Europie

Komisja przyjęła nowe sprawozdanie, w którym ukazano najdokładniejszy jak dotąd obraz „stanu przyrody w UE”. Wynika z niego, że stan populacji większości ptaków jest niezagrożony, a sytuacja niektórych siedlisk i gatunków poprawiła się. Specjalne działania na rzecz ochrony przyrody zakończyły się powodzeniem, ale żeby odczuć znaczącą poprawę, trzeba podejmować dalsze, dużo intensywniejsze starania.

Północny podgatunek podróżniczka fot. Karolina Dobrowolska i Marek Martini

Komisarz ds. środowiska, polityki morskiej i rybołówstwa, Karmenu Vella, powiedział: „To sprawozdanie ma duże znaczenie i ukazuje się w odpowiednim momencie. Wprawdzie ogólnie przedstawia zróżnicowany obraz, jednak wskazuje również wyraźnie, że działania na rzecz poprawy sytuacji wrażliwych ekosystemów mogą być bardzo skuteczne. W sprawozdaniu podkreślono również skalę wyzwań, które przed nami stoją. Musimy je podjąć, ponieważ stan naszej przyrody wpływa na zdrowie mieszkańców Europy i na naszą gospodarkę.”

Ocena zawarta w sprawozdaniu po raz pierwszy obejmuje zarówno dyrektywę ptasią, jak i dyrektywę siedliskową, i jest wynikiem najszerzej jak dotąd zakrojonego procesu gromadzenia danych i oceny przyrody, przeprowadzonego we wszystkich państwach członkowskich w latach 2007–2012.

W odniesieniu do ptaków w sprawozdaniu stwierdzono, że stan populacji ponad połowy wszystkich ocenionych gatunków dzikiego ptactwa (52 proc.) jest niezagrożony. Około 17 proc. gatunków jest jednak nadal zagrożonych, a kolejne 15 proc. uznano za bliskie zagrożenia, zmniejszające się lub uszczuplone. W tej grupie znalazły się pospolite gatunki zasiedlające tereny rolnicze, takie jak skowronek (Alauda arvensis) czy rycyk (Limosa limosa).

Niemal jedna czwarta (23 proc.) innych gatunków chronionych na podstawie dyrektywy siedliskowej uzyskała pozytywną ocenę („właściwy” stan ochrony). Stan ponad połowy (60 proc.) oceniono jednak jako niewłaściwy (przy czym 42 proc. oceniono jako niewłaściwy – niewystarczający, a 18 proc. – niewłaściwy – zły). Szczególny niepokój budzi sytuacja siedlisk na użytkach zielonych, terenach podmokłych i wydmach.

Stan siedlisk i gatunków w UE

Ogólnie różne typy siedlisk są w gorszej sytuacji niż gatunki, biorąc pod uwagę ich stan ochrony oraz tendencje, jakie wykazują – jedynie 16 proc. siedlisk otrzymało pozytywną ocenę („właściwy” stan ochrony). Stan zdecydowanej większości siedlisk oceniono jako niewłaściwy, przy czym 47 proc. oceniono jako niewłaściwy – niewystarczający, a 30 proc. – niewłaściwy – zły.

Najpoważniejszymi zagrożeniami dla siedlisk są niektóre praktyki rolnicze (w tym zmiana praktyk uprawy, nadmierny wypas, odejście od systemów pasterskich, nawożenie i stosowanie pestycydów) oraz powodowane przez człowieka „zmiany warunków naturalnych” (obejmujące głównie zmiany hydrologiczne).

Sprawozdanie zawiera również przykłady udanych specjalnych działań na rzecz ochrony przyrody przeprowadzonych przez UE. Orłosęp brodaty (Gypaetus barbatus) i sterniczka zwyczajna (Oxyura leucocephala) są objęte unijnymi planami ochrony gatunków oraz funduszem LIFE, a ich liczebność znacznie wzrosła. Korzystny wpływ na stan ochrony gatunków i typów siedlisk wywiera również unijna sieć obszarów chronionych Natura 2000, która obejmuje 18 proc. lądowego obszaru UE i jest największą siecią obszarów chronionych na świecie.

Kontekst

Co sześć lat państwa członkowskie przedstawiają informacje dotyczące stanu ochrony gatunków i typów siedlisk chronionych na podstawie unijnych dyrektyw. Sprawozdanie obejmuje wszystkie gatunki dzikiego ptactwa (około 240), 231 typów siedlisk oraz ponad 1200 innych gatunków mających znaczenie dla UE. W uzupełnieniu do sprawozdania pt. „Stan przyrody w UE” opublikowano bardziej szczegółowe sprawozdanie techniczne, przygotowane przez Europejską Agencję Środowiska, które zawiera również dane odnoszące się do poszczególnych państw. Sprawozdania zostaną wykorzystanie w nadchodzącym śródokresowym przeglądzie wspólnotowej strategii ochrony różnorodności biologicznej. Informacje zawarte w sprawozdaniu zostaną również wykorzystane w trwającej kontroli wydajności regulacyjnej dyrektywy ptasiej i siedliskowej, która jest częścią szerszego działania mającego na celu zapewnienie adekwatności prawodawstwa UE.

Źródło KE

Tokujący samiec cietrzewia. Fot. Marek Martini

Data publikacji: 2015/05/29