„Karkonosze” 2/2009

Znamy je jako samotnie stojące budynki pośród górskich łąk, łagodnie wpisane w górski krajobraz czeskich Karkonoszy. Znamy je też jako elementy zwieńczeń budynków publicznych. Często były to dawne urzędy gminne zamieszkałe przez sołtysa lub jego pomocnika.

Pełniły swoją funkcję tam gdzie w pobliżu nie było kościoła. Tradycyjnie przyjmuje się, że były stawiane na polecenie oświeconych władców, Marii Teresy i Józefa II.

Odgłos dzwonu wskazywał czas wieczornej modlitwy. Dzwoniono także na Anioł Pański, powiadamiano lokalną społeczność o śmierci współmieszkańca lub alarmowano w innych nagłych wypadkach. Dzwoniono także podczas burzowej pogody dla rozpędzenia chmur. Dzisiaj możemy jednak mieć wątpliwości co do skuteczności tej metody.
Czasami szczególnie podczas suszy gdy nad gontowym dachem „zaśpiewał czerwony kur” odgłos z dzwonnicy wzywał do niesienia pomocy.

Wolno stojącą dzwonniczkę wznieśli niegdyś sąsiedzi w górnej wsi w Volském Dole, w pięknie krajobrazowo położonym miejscu. Obecnie Zarząd Parku (KRNAP) uporządkował teren wraz z przyległą do niego stodółką i ławeczkami, co dodało jej jeszcze więcej uroku.

Budynków zwanych „dzwonniczką” – przez dzwonek mieszczony w górnej części dachu – jest wiele w okolicach czeskich Karkonoszy. Niektóre hotele zaadaptowały nawet dzwonniczki jako element ozdobny swoich budynków. Można to zobaczyć na starych widokówkach, na przykład Hotel Koruna na przełęczy w Špindlu oraz Hotel Savoy w centrum miejscowości.

W dzwonniczki wyposażano wiele budynków z inicjatywy mieszkańców. I tak małżeństwo Tomášk’ów zafundowało dzwonniczkę kaplicy św. Franciszka z Asyżu nieopodal „Erlebachovy budy” pod „Špindlerovkou”. Od innych „niemych” dzwonniczek odróżnia ją to, że będąc koło niej można pociągnąć za sznur i zadzwonić.

Autor: František Jirásko
tłumaczył z czeskiego Andrzej Ploch

Od Redakcji
Na terenach polskich gór istniał podobny zwyczaj stawiania dzwonniczek nazywanych „dzwonnice loretańskie” na „płanetniki” (demony niosące chmury gradowe i burzowe)