„Na wzniesieniu Sośnia, 450 m n.p.m., w rejonie Wzgórz Dziwiszowskich, znajduje się metalowa konstrukcja Krzyża. Została ona postawiona dla upamiętnienia uroczystości związanych z Rokiem Jubileuszowym – 2000. Jest on nie tylko widocznym symbolem wielowiekowej tradycji chrześcijańskich na terenie Kotliny Jeleniogórskiej, ale także jedyną z wielu atrakcji religijno-turystycznych na obszarze Sudetów Zachodnich”.

Wspomniany Krzyż Jubileuszowy został poświęcony przez biskupa legnickiego – Tadeusza Rybaka, 9 maja 2002 r. W tej podniosłej dla mieszkańców Kotliny Jeleniogórskiej chwili uczestniczyli przedstawiciele władz miejskich Jeleniej Góry w osobach prezydenta dr. Jerzego Kusiaka, jego dwóch zastępców: Józefa Sarzyńskiego i Bogusława Gałki, a także Bronisława Pejkerta – komendanta Centrum Kształcenia Radiowo-Elektronicznego, przedstawicieli zakładów pracy, które partycypowały w kosztach budowy wspomnianego Krzyża: jeleniogórskiej Jelfy, Jeleniogórskich Zakładów Energetycznych, Zbigniewa Ładzińskiego, głównego wykonawcy tej konstrukcji, duchowieństwa z terenu Kotliny Jeleniogórskiej oraz wiernych z okolicznych parafii.

Uroczystą celebrę, którą sprawował J.E. ks. biskup T. Rybak z przedstawicielami tutejszego duchowieństwa, poprzedziła okolicznościowa homilia, wygłoszona przez ks. prałata Franciszka Krosmana. Kaznodzieja w swej mowie powitalnej mocno podkreślił rolę naszego znaku wiary i zbawienia w codziennym życiu chrześcijanina. Znalazły się w niej także odniesienia do polskiej tradycji stawiania Krzyża u rozstajów dróg lub umieszczania go na znacznych wysokościach, jak to miało miejsce z jego lokalizacją na górze Giewont w roku 1901. Po uroczystej Mszy św. i po poświęceniu Krzyża Jubileuszowego, wierni odśpiewali dziękczynne Te Teum laudamus.

Inspiratorem budowy wspomnianego obiektu sakralnego był ks. biskup T. Rybak. Jego inicjatywę w tym względzie podjęło jeleniogórskie duchowieństwo. Na spotkaniu, na plebani przy parafii pw. św. Erazma i Pankracego, 1 marca 2000 r., pod przewodnictwem ks. infułata Władysława Bochnaka, duchowni z terenu Kotliny Jeleniogórskiej podjęli decyzję budowy Krzyża Jubileuszowego dla upamiętnienia Roku Jubileuszowego – 2000. Miał on stanąć, według jego projektodawcy, na najwyższym szczycie Karkonoszy – Śnieżce. Wobec jednak negatywnego nastawienia do tego projektu ze strony Karkonoskiego Parku Narodowego, wojsk pogranicza i lotnictwa oraz władz państwowych Republiki Czeskiej, alternatywnym miejscem jego ostatecznej lokalizacji okazało się wzniesienie Sośnia, w rejonie Wzgórz Dziwiszowskich.

Do urzeczywistnienia tego planu, duchowni na wspomnianym zebraniu powołali Komitet Organizacyjny. Jego przewodniczącym został ks. prałat F. Krosman. Na jego zastępcę powołano ks. prałata Tadeusza Dańkę, proboszcza jeleniogórskiej parafii pw. św. Wojciecha. Sprawami organizacyjnymi miał się zajmować ks. Grzegorz Niwczyk, proboszcz jeleniogórskiej parafii pw. św. Franciszka z Asyżu i Matki Boskiej Królowej Polski. Funkcja głównego koordynatora przypadła ks. d.r Janowi Bryi, proboszczowi jeleniogórskiej parafii pw. św. Jana Ewangelisty i Apostoła, z uwagi na to, że wspomniany obiekt sakralny miał stanąć na terenie tej parafii.

Wczesną wiosną 2000 r. został rozpisany konkurs na makietę Krzyża Jubileuszowego wśród jeleniogórskiego środowiska architektonicznego. Żadnego spośród nadesłanych trzech szkiców, Komisja Sztuki Sakralnej przy legnickiej Kurii nie zakwalifikowała do realizacji. Wobec zaistniałej sytuacji, ks. J. Bryja jesienią tego roku zlecił Krakowskiemu Biuru Studiów i Projektów Energetycznych „Energoprojekt” S.A. wykonanie makiety Krzyża Jubileuszowego o wysokości 35 metrów. Prace nad nią trwały aż do stycznia 2001 r. Wspomniane krakowskie biuro wysłało pod koniec stycznia 2001 r., na ręce ks. J. Bryi dwie propozycje architektoniczne Krzyża. Z dwóch nadesłanych szkiców Komitet Organizacyjny zakwalifikował do realizacji ten, który aktualnie stoi na wzniesieniu Sośnia. Projekt ten, wraz z kompletną dokumentacją, został przekazany głównemu wykonawcy – Zbigniewowi Ładzińskiemu – prezesowi Cechu Rzemiosł Różnych i Przedsiębiorstw i Starszemu Cechu. Konstrukcja metalowa tego Krzyża byłą wykonana w zakładach metalowych „Ładziński – Zakłady Metalowe” w Jeleniej Górze – Cieplicach Śl.

Wobec przedłużającej się procedury w udzieleniu zezwolenia na rozpoczęcie robót budowlanych, zostały wstrzymane wstępne prace montażowe. Wydział Architektury, Urbanistyki i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miasta Jelenia Góra pozytywną opinię uzależniał od stanowiska Głównego Inspektora Lotnictwa Cywilnego w Warszawie. Negatywne nastawienie wspomnianej instytucji do proponowanej wysokości Krzyża Milenijnego wynikało z faktu, że 35-metrowa wysokość metalowej konstrukcji mogłaby w przyszłości poważnie zakłócać loty awionetek w rejonie wzniesienia Sośnia. Niemożliwa też stałaby się planowana w przyszłości budowa lotniska pasażerskiego w Jeleniej Górze. Podobne stanowisko w tej sprawie zajmował Zarząd Jeleniogórskiego Aeroklubu. Władze tej instytucji swą zgodę na rozpoczęcie prac budowlano-montażowych uzależniały od spełnienia warunku, ze wysokość tego obiektu nie przekroczy 30 m.
Przeciwko lokalizacji wspomnianego Krzyża był również Regionalny Oddział Przesyłowy Gazu we Wrocławiu. Zastrzeżenia tej instytucji wynikały z obawy, że transport betonu samochodami ciężarowymi o nośności 12 ton, mógłby uszkodzić urządzenia gazowe, znajdujące się pod powierzchnią drogi, prowadzącej na plac budowy.

Niechętne stanowisko lokalizacji Krzyża na wzniesieniu Sośnia przez wymienione instytucje skonsolidowało jeleniogórską społeczność katolicką. Będącego w trudnej sytuacji ks. J. Bryję wspierali swym autorytetem ks. infułat W. Bochnak i ks. prałat F. Krosman. Przychylni temu religijnemu przedsięwzięciu byli przedstawiciele Zarządu Miasta Jeleniej Góry w osobach wiceprezydentów: J. Sarzyńskiego i B. Gałki. Plan budowy Krzyża popierał także gen. Bronisław Pejkert – komendant Centrum Kształcenia Radiowo-Elektronicznego. Generał, wykorzystując swe wieloletnie doświadczenie z zakresu radiolokacji, czynnie zaangażował się w realizację tego przedsięwzięcia. Dzięki jego zabiegom, na początku czerwca 2001 r. Główny Inspektorat Lotnictwa Cywilnego wyraził zgodę na rozpoczęcie prac, związanych z umieszczeniem Krzyża Jubileuszowego na wspomnianym wzniesieniu. Po naniesieniu przez krakowski „Energoprojekt” S.A. niezbędnych poprawek architektonicznych na pierwotnym projekcie, latem 2001 r. przystąpiono do jego realizacji.

Ks. J. Bryja z wrodzoną sobie inwencją i przedsiębiorczością już przy końcu kwietnia 2000 r. podjął intensywne zabiegi, celem uzyskania prawa własności do tej działki o areale 22 m2, leżącej u podnóża wspomnianego wzniesienia. Decyzją oddziału terenowego Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa we Wrocławiu, sygnowanej przez jej dyrektora Waldemara Szymkiewicza z końca kwietnia 2001 r. i postanowieniem dyrektora Wydziału Nieruchomości Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego – Marka Kończuka, a także na mocy upoważnienia wojewody dolnośląskiego, z początku kwietnia tego roku, wspomniana parafia weszła w posiadanie tej działki. Przekazanie aktu własności nastąpiło na początku sierpnia 2001 r.

Nad prawidłowym przebiegiem budowy Krzyża Milenijnego miał czuwać powołany 22 marca tego roku Społeczny Komitet Budowy Krzyża – Pomnika Jubileuszowego w Jeleniej Górze. Do jego podstawowych uprawnień należała kontrola poszczególnych etapów prac budowlano-montażowych oraz emisja i właściwy kolportaż cegiełek o nominałach 10, 20 i 50 zł. Sesje wymieniowego gremium były zwoływane przez głównego koordynatora tego przedsięwzięcia – ks. J. Bryję w miarę zaistniałych potrzeb na poszczególnych etapach realizacji tej inicjatywy. O stanie zaawansowania technicznego, technologicznego i mechanicznego budowy na bieżąco – wspomniany komitet – informował główny jego wykonawca – Z. Ładziński.

W skład tego komitetu wchodziło 16 osób. Jego przewodniczącym został ks. prałat F. Krosman. Na wiceprzewodniczącego tego gremium powołano wiceprezydenta Jeleniej Góry – J. Sarzyńskiego. Członkami prezydium byli również: prałat T. Dańsko, ks. dr J. Bryja, Sławomir Kryszkowski – dyrektor jeleniogórskiej Jelfy, Dariusz Stolarczyk – dyrektor Jeleniogórskich Zakładów Energetycznych oraz prezes – Z. Ładziński. Członkami tego komitetu byli ponadto inżynierowie: Ryszard Lisiecki, Ryszard Lipkowski, Krzysztof Rawski, Włodziemierz Wilczewski, Michał Kasztelan – dyrektor Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej oraz Edward Pindyk – pracownik Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Prace przy realizacji tego przedsięwzięcia nabrały właściwego tempa po otrzymaniu zgody przez Wydział Architektury, Urbanistyki i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miasta Jeleniej Góry na zagospodarowanie wymienionego wzniesienia oraz jego najbliższego otoczenia, pod koniec września 2001 r.
Jesienią tego roku prace na otrzymanej kamienistej parceli skupiały się głównie na przygotowaniu fundamentów, na których miała być usadowiona metalowa konstrukcja Krzyża Jubileuszowego. Struktura geologiczna przyszłego fundamentu okazała się zwykłym rumowiskiem skalnym – zwietrzeliną. Dla wzmocnienia podłoża, został wykonany blok betonowy, zbrojony stalą żebrowaną. Przy jego budowie zużyto 46 m3 betonu.
Dla potrzeb posiadaczy okolicznych pól uprawnych i wygody przyszłych pątników, którzy zdążać będą w okresie Wielkiego Tygodnia do Krzyża, Zarząd Miasta zlecił wykonanie drogi asfaltowej. Jej koszty oszacowano na sumę ok. 60.000 zł. Zostały one sfinansowane przez Urząd Marszałkowski województwa dolnośląskiego. Uzupełnieniem infrastruktury fundamentów było położenie podziemnego kabla energetycznego, latem 2001 r. przez Jeleniogórskie Zakłady Energetyczne.

Po ukończeniu wspomnianych prac, latem przystąpiono do wzmożonych prac montażowych przy Krzyżu Jubileuszowym. W całości były one wykonane w firmie „Ładziński – Zakłady Metalowe”. Realizacja tego projektu okazała się bardzo skomplikowanym przedsięwzięciem konstrukcyjnym, technicznym i technologicznym. W odróżnieniu od podobnych obiektów sakralnych, budowanych w przeszłości z betonu i kamienia, przy budowie tego Krzyża użyto wyłącznie metalowych elementów.

Do wykonania wspomnianej konstrukcji wykorzystano stalowe kątowniki, walcowane na gorąco z gatunku St 3Sy, w ilości 444 sztuk. Długość i grubość blachy oraz stalowych kotew wynosi 4 cm. Całość konstrukcji została wzmocniona siatką ze stalowych drutów o przekroju 6 cm. Krzyż jest więc konstrukcją kratową, popularnie określaną jako „kratownicą”. Jego wysokość wynosi 25 metrów, a ciężar konstrukcji szacuje się na ok. 6.000 kg.

Konstrukcja składa się z czterosegmentowej kolumny i ramion o przekroju prostokątnym. Każde z ramion ma siedem metrów długości. Do tego dochodzą dwa segmenty w środkowej i górnej części kolumny, co daje 16 metrów rozpiętości.
W dolnych partiach tej konstrukcji zastosowano nakrętki, które uniemożliwiają samoczynny demontaż tego obiektu. Dla wzmocnienia konstrukcji zastosowano śruby o podwyższonej wytrzymałości. Konstruktorzy, przy projektowaniu tego obiektu, przyjęli najwyższe współczynniki bezpieczeństwa. Dają one pełną gwarancję jego bezpieczeństwa i wytrzymałości wobec niszczycielskich skutków występujących na terenie Kotliny Jeleniogórskiej wichur. Nawet w czasie ekstremalnych warunków klimatycznych na wymienionym terenie, zabezpieczenia te gwarantują jej stabilność.

Dla ochrony przed destrukcyjnym działaniem korozji, poszczególne segmenty i elementy konstrukcji zostały poddane termicznemu ocynkowaniu w zakładach metalowych „Domino Sp. z o.o.” w Barcinku k. Jeleniej Góry. Następnie, dla uniknięcia w przyszłości wysokich kosztów, związanych ze zbyt częstym malowaniem pojedynczych elementów konstrukcji, zdecydowano się na jej powleczenie metodą proszkowo-elektrostatyczną. Czynności tej dokonał Stanisław Palka na terenie Spółdzielni Inwalidów „Simet” w Jeleniej Górze. Wymienione zabiegi technologiczne gwarantowały trwałość wspomnianego obiektu przez następne 60 lat.

Montaż poszczególnych elementów Krzyża odbywał się w drugiej połowie grudnia 2001 r. przy użyciu dźwigu. Dodatkową trudnością w montowaniu segmentów były porywiste wiatry wiejące w rejonie wzniesienia Sośnia oraz mroźne podmuchy zbliżającej się zimy. Dla zabezpieczenia przed skutkami wyładowań atmosferycznych i ewentualnymi katastrofami lotniczymi, Krzyż został zaopatrzony w instalację odgromową i świetlną.
Podobny obiekt został postawiony na Górze Chełmiec k. Wałbrzycha w roku 2000. Na październik tego roku zaplanowano ustawienie podobnego obiektu na szczycie Góry Paproć (645 m npm.) k. Limanowej.

Ustawiona na wzniesieniu Sośnia monumentalna konstrukcja metalowa Krzyża Milenijnego jest nie tylko upamiętnieniem uroczystości, związanych z Rokiem Jubileuszowym, ale także jest świadectwem oryginalnej myśli technicznej miejscowego świata techniki. Piękno tego obiektu sakralnego można podziwiać w całej krasie z zapadnięciem zmroku. Majestatyczny kształt i potężne rozmiary odbijają się na ścianie okolicznego lasu, podświetlane przez pięć wysokiej mocy reflektorów. Krzyż Milenijny stal się od razu dodatkową atrakcją religijno-turystyczną dla licznej rzeszy turystów, przemierzających w miesiącach letnich interesujące zakątki na terenie Kotliny Jeleniogórskiej. Jest też ulubionym celem spacerów jeleniogórzan, którzy w wolnych chwilach tu spędzają chwile zadumy i obserwują dzieło Boga, jakim jest panorama Karkonoszy.

Adolf Andrejew

Artykuł ukazał się drukiem w „Skarbcu Ducha Gór” nr 1(25)/2003