Starościńskie Skały jako punkt widokowy

nazwa polska: Starościńskie Skały
wysokość n.p.m.: 718 m
współrzędne Google: 50.844760, 15.905380
przynależność administracyjna do gminy: Janowice Wielkie (od 1989 roku skały leżą na terenie Rudawskiego Parku Krajobrazowego)
właściciel obecny: Nadleśnictwo Śnieżka w Kowarach (Lasy Państwowe)
czy pełnił w przeszłości funkcję p.w.: tak, co najmniej od początków XIX wieku
obecny kąt widokowy: 360° (z drobnymi przerwami na pojedyncze drzewa)
potencjalny kąt widokowy: 360°
aktualna dostępność dojściowa ścieżką lub drogą: Bezpośrednio do Starościńskich Skał dochodzi niebieski szlak turystyczny (patrz niżej), wiodący leśną drogą, dostępną nawet dla samochodów terenowych. Do „wnętrza” Skał oraz na punkt widokowy wiedzie ścieżka oznaczona niebieskim szlakiem dojściowym (biały trójkąt równoramienny z niebieskim środkiem), prowadząca najpierw do tzw. Lwiej Skały, a następnie do podnóża wejścia na punkt widokowy. Dojść tu można najszybciej ze Strużnicy (ok. 1,20 godz.) bądź Janowic Wielkich przez zamek Bolczów (ok. 2 godz.) oraz z Przełęczy Karpnickiej (ok. 1,5 godz.).
obecność w pobliżu znakowanych szlaków turystycznych: W pobliżu przebiegają: niebieski szlak turystyczny, odcinek Europejskiego Szlaku E-3, prowadzący z Trzcińska na Skalnik przez Wołek. Na północ od punktu widokowego, w odległości ok. 1 km, biegnie fragment zielonego Szlaku Zamków Piastowskich – na odcinku od Janowic Wielkich poprzez zamek Bolczów, schronisko Szwajcarka do Wojanowa. Na wschód, w odległości ok. 800 m, prowadzi żółty szlak turystyczny, łączący Kamienną Górę i Janowice Wielkie poprzez Wołek i skały Ścianki. Na zachód, w odległości ok. 500 m od Międzynarodowego Szlaku E-3 (niebieskiego), przy Strużnickich Skałach, rozpoczyna się żółty szlak turystyczny, wiodący do Strużnicy, a potem przez Rozdroże pod Bielcem do Czarnowa. Obok skałek przebiega również szlak rowerowy Janowicka Włóczęga, na odcinku od Przełęczy Karpnickiej na Dziczą Górę. Biegnie tędy również Rudawski Szlak Konny.
opis aktualnego stanu: Grupa Starościńskich Skał stanowi najbardziej charakterystyczną kulminację Janowickiego Grzbietu. Składa się z kilku skałek tworzących rozmaite formy i kształty. Na najwyższej z nich – nazywanej też Widokowa, czasem określanej mylnie jako Lwia Skała – znajduje się punkt widokowy, na który wiodą wykute w skale stopnie (dwa „zabiegi” – każdy po ok. 17 schodów), zabezpieczone metalowymi barierkami; takie same barierki stanowią zabezpieczenie platformy widokowej. Sama platforma zajmuje szczyt najwyższej skały, mającej kształt nieforemnego (trapezoidalnego) prostokąta (ok. 2–3 × 4 m), o bardzo nierównym podłożu, na którym występują różne formy wietrzeniowe (np. różne stadia tzw. kociołków wietrzeniowych). Na Skałkach zlokalizowana jest jedna ze skrytek geocachingowych (Mariannenfels – Starościńskie Skały – OP738A).
aktualne fotografie panoramy:

opis historyczny + ciekawostki: Starościńskie Skały zbudowane są z granitów waryscyjskich z żyłami aplitów; występują w nich m.in. skalenie i zinnwaldyt.
W czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648), zwłaszcza po 1632 roku, okolice te stanowiły miejsce schronienia dla pobliskiej ludności przed wojskami plądrującymi wsie. W kolejnych latach (po 1654 roku) były wykorzystywane przez ewangelików do odprawiania nabożeństw, które zgodnie z dekretami władz cesarskich w Wiedniu były nielegalne. W najpopularniejszym tego typu miejscu, położonym ok. 400 m na południe od głównego punktu widokowego, zwanym dziś Pieklisko (Teufelskirche), znajdował się kamieniołom granitu (kamieniołom Diabelski Kościół – Steinbruch Teufelskirche), którego pozostałością są m.in. dwa jeziorka: Żółte i Brunatne, jak również okoliczne drogi leśne, częściowo utwardzone.
Ślady eksploatacji granitu można do dziś zaobserwować także w pobliżu punktu widokowego, poniżej, ok. 100–150 m na południe, na ostrym zakręcie szlaku niebieskiego – w gruzowisku skalnym. Na krawędziach bloków są wyraźnie widoczne, umieszczone w regularnych odstępach, ślady po „wkuciach”, przypominające niewielkie zęby. Kamieniołom działał w tym miejscu najwcześniej od II połowy XIX wieku (w 1845 roku nie wymienia go słownik Kniego). W okresie międzywojennym (przynajmniej od 1926 roku) kamieniołom stał nieczynny, a jego właścicielem była spółka ze Strzegomia – Carl Paeschke Werksteinindustrie G.m.b.H. in Striegau.
Tuż obok, ok. 50 m na zachód, po północnej stronie drogi (szlak niebieski), widoczne są ślady kamiennej budowli, najprawdopodobniej związanej z kamieniołomem, a nie z utworzonym na początku trzeciego dziesięciolecia XIX wieku punktem widokowym.

Geneza turystycznego zagospodarowania tych skał wiąże się z zakupem w 1822 roku przez książęcą parę – Wilhelma Hohenzollerna, brata króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III, oraz jego małżonkę Mariannę (Maria Anna Amalia z domu von Hessen-Homburg – ur. 1785, zm. 1846) – pałacu i dóbr w Karpnikach (Fischbach), gdzie stworzyli romantyczny park krajobrazowy, którego częścią stały się Starościńskie Skały, zwane wówczas Backofenstein (skała Piec Piekarski) – uwaga: taką samą nazwę nosiła i nosi do dziś skała położona ok. 500 m na północ.
W okolicy wykonano liczne ścieżki spacerowe, a na szczyt najwyższej ze skał wykuto schody i urządzono tam platformę widokową, zabezpieczoną poręczami. Miejsce to na cześć żony księcia Wilhelma dnia 15 maja 1822 roku nazwano Mariannenfels (Skały Marianny). Ustawiono pod nim ławkę, a na skale została umieszczona jej nazwa z miedzianych liter. Tego dnia książę Wilhelm nazwał jeszcze dwie sąsiednie skały – jedna z nich otrzymała miano Stół św. Wojciecha (Adalberttisch), zaś druga, nazwana na cześć księcia Antoniego Radziwiłła – Kamień Antoniego (Antonienstein).
W 1824 roku wykuto stopnie prowadzące na najwyższą skałę i umieszczono na jej szczycie punkt widokowy. W 1830, z okazji srebrnego jubileuszu małżeństwa, książę Wilhelm kazał ustawić posąg żeliwnego, czuwającego lwa, ważący 40 cetnarów (1 cetnar to ok. 50 kg, tak więc waga rzeźby dochodziłaby do 2 ton, jednak niektóre źródła podają, iż lew ważył tylko 300 kg). Wykonano go na podstawie modelu leżącego lwa zaprojektowanego przez Theodora Erdmanna Kalidiego (1801–1863), w pracowni prof. Christiana Daniela Raucha z Berlina. Sześć takich lwów odlanych zostało w Gliwicach i ustawiono je w różnych miejscach.
Od początku XX wieku Starościńskie Skały były uważane za pomnik przyrody. Na początku lat 80. lwa zdemontowano w bliżej nieznanych okolicznościach (w skale pozostała jedynie żeliwna kotwa, przytrzymująca niegdyś jego podstawę od strony ogona), a po kilku latach postawiono go nad tunelem przy zaporze złotnickiej, co może wskazywać, że inicjatorem „przeniesienia” był ktoś z kręgu ówczesnego Zakładu Energetycznego.
archiwalne fotografie:

proponowane rozwiązanie techniczne: lepsze oznakowanie ścieżki dojściowej; przycięcie kilku drzew, które w niektórych miejscach, m.in. od południa, ograniczają widok, zwłaszcza latem, gdy drzewa mają liście (głównie brzozy); naprawa barierek lub zamontowanie nowych, zarówno na podejściu, jak i na samej platformie widokowej (odpowiadających dzisiejszym wymogom bhp). Pod skałą widokową można ustawić ławki i stół oraz niewielki schron (zadaszenie), chroniące przed kaprysami pogody.
atrakcyjność turystyczna: Miejsce to stanowi wybitny (jeden z najlepszych, najbardziej interesujących w regionie) punkt widokowy, z piękną panoramą Karkonoszy i Kotliny Jeleniogórskiej oraz okolicznych gór (doskonały widok np. na Sokoliki oraz Wielką Kopę); samo w sobie jest bardzo atrakcyjne, o wybitnych walorach przyrodniczych i estetycznych. Tutejsze skały, o fantastycznych kształtach, z tunelami, grotami, tworzą niekiedy prawdziwy minilabirynt; umożliwiają też uprawianie wspinaczki oraz tzw. buldering. W pobliżu znajdują się bardzo atrakcyjne turystycznie miejsca, jak zamek Bolczów oraz Góry Sokole ze schroniskiem Szwajcarka. Także pobliskie Karpniki, z odbudowującym się zamkiem – dawną własnością pruskiej rodziny królewskiej, stanowią o atrakcyjności tego obszaru.
zaprojektowane drogowskazy i ich lokalizacja: w Strużnicy, przy wylocie żółtego szlaku turystycznego na Strużnickie Skały; przy samych Starościńskich Skałach, w miejscu rozpoczęcia się ścieżki dojściowej do punktu widokowego od niebieskiego szlaku turystycznego; na Przełęczy Karpnickiej; na zamku Bolczów; w Janowicach Wielkich, przy żółtym szlaku turystycznym
źródła:

źródła archiwalne
Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Jeleniej Górze, zespół nr 83/522: Komitet Ochrony Krajobrazu i Pomników Przyrody w Karkonoszach i Górach Izerskich, sygn. 31.

literatura
Siegfried Beck: Am Mariannenfels, „Der Wanderer im Riesengebirge“ 1916, R. 36, nr 7, s. 56.
Konrad Burzawa, Artur Sobczyk: Rudawy Janowickie. Przewodnik wspinaczkowy, Wrocław 2006.
Michał Kajca: Starościńskie Skały, „Góry” 2009, nr 6 (181), s. 70–73.
Michał Kajca: Rudawy Janowickie. Przewodnik wspinaczkowy, Kraków 2011.
Johann G. Knie, Alphabetisch-statistisch-topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und anderen Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien…, Breslau 1845.
Romuald M. Łuczyński: Rezydencje magnackie w Kotlinie Jeleniogórskiej w XIX wieku, Wrocław 2007, s. 117.
Tadeusz Steć: Sudety Zachodnie, cz. 1, Warszawa 1965, s. 294–295.
Marek Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 5: Rudawy Janowickie, Wrocław 1998, s. 265–267.
Marcin Papaj, Rafał Fronia (oprac.):Rudawy Janowickie: mapa turystyczna, skala 1 : 25 000, Wydawnictwo Turystyczne Plan,Jelenia Góra 2011.
Wanderbuch für das Riesengebirge. Handbuch für Touristen und Sommergäste im Riesen-, Iser-, Bober-Katzbach- und Waldenburger Gebirge…, Warmbrunn 1888.